Çerez (cookie), bir web sitesinin tarayıcınıza kaydettiği küçük bir metin dosyasıdır. İçinde sitenin sizi bir sonraki sayfada ya da bir sonraki ziyaretinizde tanımasını sağlayan bir kimlik bilgisi ve bazı tercihler bulunur. Oturumunuzun açık kalması, alışveriş sepetinizin boşalmaması ve seçtiğiniz dilin hatırlanması çerezler sayesinde mümkündür. Aynı teknoloji, reklam şirketlerinin sizi farklı siteler arasında izlemesi için de kullanılabildiğinden çerezler hem internetin temel yapı taşı hem de gizlilik tartışmalarının merkezindedir.
Çerezler Nasıl Çalışır?
Web’in temel iletişim protokolü “hafızasızdır”: Sunucu, peş peşe gelen iki isteğin aynı kişiden geldiğini kendiliğinden bilemez. Çerezler bu boşluğu doldurur. Bir siteye ilk girdiğinizde sunucu tarayıcınıza küçük bir veri gönderir; tarayıcı bunu saklar ve aynı siteye yaptığı sonraki her istekte geri yollar. Böylece site, “bu ziyaretçi az önce giriş yapan kişi” diyebilir.
Her çerezin bir adı, bir değeri, ait olduğu alan adı ve bir son kullanma tarihi vardır. Bir çerezi yalnızca onu oluşturan alan adı okuyabilir; yani bir alışveriş sitesi, bankanızın bıraktığı çerezi göremez. Çerezler program değildir, kendi başlarına çalışamaz ve bilgisayarınıza virüs bulaştıramaz.
Çerez Türleri
Süresine göre
- Oturum çerezleri: Tarayıcıyı kapattığınızda silinir. Sayfalar arasında gezinirken sepetinizi ya da form adımlarınızı tutar.
- Kalıcı çerezler: Belirlenen tarihe kadar cihazda kalır. “Beni hatırla” seçeneği ve dil tercihi bu türle saklanır.
Kaynağına göre
- Birinci taraf çerezler: Adres çubuğunda gördüğünüz sitenin kendisi tarafından oluşturulur. Sitenin düzgün çalışması için çoğu zaman gereklidir.
- Üçüncü taraf çerezler: Sayfaya yerleştirilmiş reklam, analiz ya da sosyal medya eklentisi gibi başka bir alan adına aittir. Aynı reklam ağı pek çok sitede bulunduğundan, bu çerezler sizi siteler arasında tanıyıp ilgi alanı profili çıkarmak için kullanılabilir.
Amacına göre
- Zorunlu çerezler: Giriş, güvenlik ve sepet gibi temel işlevler için.
- İşlevsel çerezler: Dil, tema, bölge gibi tercihler için.
- Analitik çerezler: Sitenin nasıl kullanıldığını ölçmek için.
- Reklam ve pazarlama çerezleri: Kişiselleştirilmiş reklam göstermek ve reklam performansını ölçmek için.
Çerez onay pencerelerinde gördüğünüz kategoriler genellikle bu son sınıflandırmaya dayanır.
Çerezler Güvenli mi?
Çerezlerin kendisi zararlı yazılım değildir. Riskler iki noktada toplanır. Birincisi gizliliktir: Üçüncü taraf izleme çerezleri, haberiniz olmadan gezinme alışkanlıklarınızın profilini çıkarabilir. İkincisi oturum güvenliğidir: Giriş yaptığınızı kanıtlayan oturum çerezi kötü niyetli birinin eline geçerse, o kişi şifrenizi bilmeden hesabınıza erişebilir. Bu tür hırsızlıklar çoğunlukla cihaza bulaşan zararlı yazılımlar ya da güvensiz ağlar üzerinden gerçekleşir.
Korunmak için ortak bilgisayarlarda işiniz bitince hesaplardan çıkış yapın, tarayıcıyı ve işletim sistemini güncel tutun, tanımadığınız uzantıları kurmayın. Genel korunma ilkelerini siber güvenlik nedir yazımızda, hesap güvenliğinin ikinci katmanını ise iki adımlı doğrulama nedir ve nasıl açılır rehberinde bulabilirsiniz.
Çerez Onay Pencereleri Neden Çıkıyor?
Avrupa Birliği’ndeki GDPR ve Türkiye’deki KVKK gibi kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemeler, sitelerin zorunlu olmayan çerezler için kullanıcıyı bilgilendirmesini ve tercih hakkı tanımasını gerektirir. Karşınıza çıkan pencereler bu yükümlülüğün sonucudur. Ayrıntılı ve güncel yükümlülükler için ilgili kurumların resmî yayınlarına bakmak gerekir.
Pencerede genellikle üç seçenek bulunur: tümünü kabul et, tümünü reddet ve tercihleri yönet. Zorunlu çerezler reddedilemez; diğer kategorileri kapatmak sitenin temel işleyişini çoğunlukla bozmaz. “Reddet” düğmesi görünmüyorsa “Tercihleri yönet” ya da “Ayarlar” bağlantısının arkasına yerleştirilmiş olabilir.
Çerezleri Kabul Etmeli miyim?
Hepsini reddetmek de hepsini kabul etmek de zorunlu değildir. Pratik bir yaklaşım şöyledir:
- Düzenli kullandığınız ve güvendiğiniz sitelerde işlevsel çerezlere izin verin; tercihlerinizin hatırlanması işinizi kolaylaştırır.
- Reklam ve pazarlama çerezlerini kapatın. Reklam görmeye devam edersiniz, yalnızca daha az kişiselleştirilmiş olur.
- Bir kez uğrayıp çıkacağınız sitelerde zorunlu olanlar dışındakileri reddedin.
Çerezler Nasıl Yönetilir ve Silinir?
Bütün tarayıcılar, gizlilik ayarlarında kayıtlı çerezleri görmenize, site bazında ya da toplu olarak silmenize olanak tanır. Adımları tarayıcı tarayıcı tarayıcı önbelleği ve çerezler nasıl temizlenir yazısında anlattık. Silme dışında şu ayarlar da kullanışlıdır:
- Üçüncü taraf çerezleri engelleme: Safari ve Firefox siteler arası izleme çerezlerini varsayılan olarak kısıtlar; Chrome ve Edge’de bu seçenek gizlilik ayarlarından açılabilir.
- Kapanışta silme: Tarayıcı her kapandığında çerezlerin temizlenmesini ayarlayabilir, sık kullandığınız siteleri istisna listesine ekleyebilirsiniz.
- Gizli pencere: Bu modda oluşan çerezler pencere kapanınca silinir. Sınırlarını gizli sekme gerçekten gizli mi yazımızda açıkladık.
Çerezleri tümüyle kapatmak ise önerilmez; giriş gerektiren sitelerin çoğu çalışmaz hâle gelir.
Çerezler Tek İzleme Yöntemi Değil
Üçüncü taraf çerezlerin kısıtlanması izlemeyi tamamen bitirmez. Siteler tarayıcı parmak izi, yerel depolama ve hesaba bağlı takip gibi başka yöntemler de kullanabilir. Bir hizmete giriş yaptığınızda etkinliğiniz çerezden bağımsız olarak hesabınıza kaydedilir. IP adresinizi gizlemek ise çerez ayarlarının değil, VPN gibi araçların konusudur.
Sık Sorulan Sorular
Çerezler şifrelerimi saklar mı?
Düzgün tasarlanmış siteler şifreyi çerezde tutmaz; onun yerine oturumu temsil eden rastgele bir kimlik saklar. Kayıtlı şifreler tarayıcının ayrı bir bölümünde durur.
Çerezleri silersem ne olur?
Sitelerdeki oturumlarınız kapanır, sepet ve tercihleriniz sıfırlanır, çerez onay pencereleri yeniden görünür. Kayıtlı şifreleriniz ve yer imleriniz etkilenmez.
Çerezler bilgisayarı yavaşlatır mı?
Çerezler çok küçük dosyalardır ve fark edilir bir yavaşlığa yol açmaz. Disk alanını asıl dolduran tarayıcı önbelleğidir.
Kısaca
Çerezler, sitelerin sizi tanımasını sağlayan küçük veri dosyalarıdır; giriş ve sepet gibi işlevler için gereklidir, ancak üçüncü taraf çerezler siteler arası izleme için de kullanılabilir. Reklam çerezlerini reddetmek, üçüncü taraf çerezleri tarayıcıdan kısıtlamak ve ortak cihazlarda oturumu kapatmak dengeli bir yaklaşımdır.
