AC ve DC şarj arasındaki temel fark, elektriğin nerede dönüştürüldüğüdür. Elektrikli araç bataryaları yalnızca doğru akım (DC) depolar. AC şarjda şebekeden gelen alternatif akımı aracın içindeki şarj cihazı doğru akıma çevirir; bu yüzden hız sınırlıdır ve şarj saatler sürer. DC şarjda dönüşüm istasyonun içinde yapılır ve akım doğrudan bataryaya verilir; bu sayede şarj çok daha hızlıdır. Kısacası AC şarj ev ve iş yeri için, DC şarj uzun yol molaları için tasarlanmıştır.
AC Şarj Nasıl Çalışır?
Evlerdeki prizler ve duvar tipi şarj üniteleri alternatif akım verir. Araç bu akımı doğrudan bataryaya gönderemez; önce “araç içi şarj cihazı” (on-board charger, OBC) adı verilen bileşenden geçirir. Bu cihaz akımı doğru akıma çevirip bataryaya iletir.
AC şarjın hızını belirleyen şey zincirin en zayıf halkasıdır: istasyonun verebildiği güç, kablonun kapasitesi ve aracın OBC gücü. Örneğin istasyon 22 kW verebilse bile aracınızın dahili şarj cihazı 11 kW ile sınırlıysa şarj 11 kW hızında gerçekleşir. Bu nedenle araç alırken OBC gücüne bakmak önemlidir.
AC şarj tek fazlı ya da üç fazlı olabilir. Tek fazlı bağlantılar daha düşük güç sunar; üç fazlı bağlantılar daha yüksek güce çıkar. Avrupa ve Türkiye’de AC şarj için yaygın soket Type 2’dir. Ev kurulumu hakkında ayrıntılı bilgi için elektrikli aracın evde nasıl şarj edileceği yazısına bakabilirsiniz.
DC Şarj Nasıl Çalışır?
DC hızlı şarj istasyonlarında alternatif akımı doğru akıma çeviren büyük ve güçlü dönüştürücüler istasyonun kendi içindedir. Araçtaki küçük dahili şarj cihazı devre dışı kalır ve akım doğrudan bataryaya gider. İstasyon, araçla sürekli haberleşerek bataryanın o an kabul edebileceği voltaj ve akımı ayarlar.
DC istasyonların gücü onlarca kilovattan birkaç yüz kilovata kadar değişir. Burada da sınırı araç belirler: Aracınızın desteklediği en yüksek DC şarj gücü neyse, daha güçlü bir istasyona bağlansanız bile o değerin üzerine çıkılmaz. Avrupa ve Türkiye’de DC şarj için yaygın standart CCS2’dir; bazı eski ya da Asya kökenli modellerde CHAdeMO soketi bulunur. DC istasyonlarda kablo istasyona sabittir.
Şarj Hızı Neden Sabit Kalmaz?
DC şarjda güç baştan sona aynı seyretmez. Batarya düşük doluluktayken yüksek güç kabul eder; doluluk arttıkça batarya yönetim sistemi hücreleri korumak için gücü kademeli olarak düşürür. Buna şarj eğrisi denir. Genellikle yüzde 80 dolayından sonra hız belirgin biçimde azalır. Bu yüzden uzun yolda bataryayı yüzde 100’e kadar doldurmayı beklemek yerine yüzde 80 civarında ayrılıp yola devam etmek çoğu zaman toplam süreyi kısaltır.
Batarya sıcaklığı da hızı etkiler. Soğuk bir batarya yüksek gücü kabul etmez. Birçok araçta, navigasyona hızlı şarj istasyonu girildiğinde bataryayı önceden ısıtan bir ön koşullandırma özelliği bulunur. Soğuk havanın etkilerini kışın elektrikli araç kullanımı ve menzil ipuçları yazısında ele almıştık.
AC ve DC Şarjın Karşılaştırması
- Dönüşümün yeri: AC’de araç içinde, DC’de istasyonda.
- Hız: AC ile tam dolum saatler sürer; DC ile bataryanın büyük bölümü genellikle bir mola süresinde dolar. Kesin süre araca ve istasyona göre değişir.
- Kullanım yeri: AC; ev, iş yeri, otopark, alışveriş merkezi gibi aracın uzun süre park ettiği yerler. DC; otoyol tesisleri ve şehirler arası güzergâhlar.
- Maliyet: DC istasyonların kurulumu ve işletmesi daha maliyetlidir; birim enerji ücreti de genellikle AC’den yüksektir. Tarifeler operatöre göre değişir.
- Kablo: Halka açık AC istasyonların bir bölümünde kendi kablonuzu kullanmanız gerekir; DC’de kablo istasyondadır.
- Kurulum: AC ünite eve kurulabilir; DC istasyonlar yüksek güç altyapısı gerektirdiği için ticari tesislere yöneliktir.
Bataryaya Etkisi
Yüksek güçle şarj, bataryada daha fazla ısı ve yük oluşturur. Bu nedenle üreticiler genel olarak günlük kullanımda AC şarjın, ihtiyaç olduğunda ise DC şarjın tercih edilmesini önerir. Güncel araçlardaki batarya yönetim ve soğutma sistemleri hücreleri korumak üzere tasarlanmıştır; ara sıra yapılan hızlı şarj endişe edilecek bir durum değildir. Yine de her gün yalnızca DC ile şarj etmek yerine dengeli bir kullanım daha sağlıklıdır. Aracınızın kullanım kılavuzundaki öneriler esas alınmalıdır. Konunun ayrıntıları elektrikli araç bataryasının nasıl korunacağı yazısında yer alıyor.
Hangisini Ne Zaman Kullanmalı?
Aracınız geceleri evde ya da gün boyu iş yerinde park ediyorsa AC şarj hem ekonomik hem pratik bir çözümdür; sabah dolu bataryayla yola çıkarsınız. Evde şarj imkânı olmayanlar için alışveriş ya da spor sırasında kullanılan AC istasyonlar iyi bir tamamlayıcıdır. Uzun yolculuklarda ya da acil durumlarda ise DC istasyonlar devreye girer.
Yolculuk öncesinde güzergâhtaki istasyonları, soket tiplerini ve operatör uygulamalarını kontrol etmek sürprizleri azaltır. İşletme tarafını merak edenler elektrikli araç şarj istasyonunun nasıl açıldığı yazısına bakabilir.
Sık Sorulan Sorular
Her elektrikli araç DC hızlı şarj destekler mi?
Güncel tam elektrikli araçların büyük çoğunluğu destekler. Şarj edilebilir hibritlerin birçoğu ise yalnızca AC şarj kabul eder. Aracın teknik özelliklerinden doğrulamak gerekir.
22 kW istasyonda aracım neden daha yavaş şarj oluyor?
Çünkü AC şarjda hızı aracın dahili şarj cihazı sınırlar. OBC gücü istasyonun gücünden düşükse şarj, aracın izin verdiği hızda gerçekleşir.
Ev prizinden şarj etmek güvenli mi?
Araçla verilen taşınabilir şarj cihazı uygun topraklı prizde kullanılabilir, ancak yavaştır ve tesisatın uzun süreli yüke uygun olması gerekir. Düzenli kullanım için yetkili bir elektrikçiye tesisatı kontrol ettirmek ve duvar tipi ünite taktırmak önerilir.
Kısaca
AC şarjda dönüşüm araç içinde yapılır; yavaş ama günlük kullanım için ideal ve ekonomiktir. DC şarjda dönüşüm istasyondadır; hızlıdır ve uzun yol için uygundur. Her iki durumda da gerçek hızı aracınızın desteklediği güç ve bataryanın o anki durumu belirler.
